Mad Max on the Shandur Pass
Back
De Shandur Pas
Home

Noord-Pakistan

Het hoogste poloveld ter wereld.

In de voormalige koninkrijkjes Gilgit en Chitral is polo altijd de favoriete sport geweest. Sterker, het woord "polo" betekent bal in de lokale taal en het noorden van Pakistan is waarschijnlijk de bakermat van het spel. De rivaliteit tussen Gilgit en Chitral is niet anders dan die tussen Ajax en Feyenoord, en één keer per jaar vindt er een spectaculair treffen plaats tussen de teams van de bergstadjes. De jaarlijkse wedstrijd tussen Gilgit en Chitral is niet alleen spectaculair vanwege het spel zelf, maar vooral vanwege de locatie: de ruim 3700 meter hoge Shandur pas op de "jeeproad" die de twee stadjes verbindt. Het poloveld op de Shandur pas is het hoogste poloveld ter wereld en volgens de overlevering wordt hier al meer dan 800 jaar polo gespeeld.
Als we in Gilgit arriveren zullen de wedstrijden op de Shandur pas over twee dagen beginnen. We twijfelen eerst of we er heen zullen gaan. Vorig jaar zijn we aan de Chitral kant van de route over de Shandur pas van de berg gedonderd met de auto en de schrik zit er nog goed in. Maar iedereen vertelt ons dat de weg aan de Gilgit kant van de pas veel beter is, vooral breder, en bovendien kunnen we in konvooi rijden met twee andere auto's.
Op zondag 6 juli gaan we op pad. Wij uiteraard met onze trouwe LandCruiser. Sven en Birgit, waarmee we sinds Goa zo af en toe een stukje samenreizen, rijden met hun Landrover 110. Een Vlaming genaamd Jo lift met hun mee. Michael, een Duitser die al jaren pendelt tussen Duitsland en Pakistan, rijdt mee met een Pakistaanse familie in een Toyota Hilux, een 4WD pickup. De familie bestaat voor de gelegenheid uit vader met twee zoontjes, twee neefjes, een chauffeur die niet mag rijden en een kok. De kok heeft de opvallende lichte ogen en blonde haren die je veel ziet in het noorden en westen van Pakistan. Dat de "baas" zelf rijdt komt doordat de (dubbele) cabine van de Hilux vol is met Mike en vier jochies en dus moeten de kok en de chauffeur achterin de bak op de bagage zitten. Na een uurtje rijden ontdekken ze dat het bij ons achter in de wagen comfortabeler is.

Polo op de Shandur pas.

Gilgit tegen Chitral.

Met blote voeten in warme teer.

Het eerste stuk van Gilgit naar Gupis gaat vlot: dit stuk van de weg is geasfalteerd en van goede kwaliteit. Ook als bestuurder kan ik dus genieten van de sneeuwtoppen, de waanzinnig wilde Gilgit rivier waar we langsrijden en de dorpjes in groene oases tussen de kale rotsen. Na de lunch in Gupis houdt het feest echter op. De weg wordt onverhard en doordat men bezig is de weg te verbreden rijden we continu over door dynamiet verpulverde rotsen. De bruggen zijn net breed genoeg voor de auto en als je er overheen rijdt schommel je met de hele auto enkele tientallen centimeters heen en weer - een bizar gevoel dat je niet al te veel vertrouwen geeft.
Als we op een gegeven moment een tijdje moeten wachten voor het uitgieten van asfalt stap ik uit om onze passagiers, de kok en de chauffeur, "te bevrijden". Het duurt twee stappen en een seconde voor ik me realiseer dat ik in een dikke laag teer sta. Zoals vaker reed ik ook nu op bloten voeten en dus sta ik met m'n blote voeten in de kleverige teer. De massa kruipt tussen m'n tenen als ik de paar meter naar droog asfalt loop. De wegwerkers brullen het uit van het lachen. Ik probeer de troep tevergeefs met stenen van m'n voeten te schrapen, maar gelukkig komen de wegwerkers met een jerrycan diesel aanzetten.
Met de diesel wil de zwarte ellende inderdaad enigszins m'n voeten loslaten, al wordt het een grote puinhoop. Ik loop daarom naar de auto om hulp te vragen: water en agressief wasmiddel heb ik nodig. Bastienne heeft de auto een stukje aan de kant gezet en zit dus op de bestuurdersstoel. Ze stapt dus ook aan de linkerkant uit en belandt eveneens midden in de teer. De wegwerkers liggen opnieuw dubbel van het lachen om deze slapstick. Gelukkig heeft Bastienne wel haar slippers aan en valt de schade mee. Nadat ik water en zeep heb moet Bastienne opnieuw de auto verzetten. Mirza, de kok met de lichte groene ogen helpt mij verder m'n voeten schoon te maken. Bijzonder vriendelijk als je bedenkt dat voor Moslims voeten net zo onrein zijn als een achterwerk.

De stoffige weg naar de Shandur pas.

De stoffige weg naar de Shandur pas.

Vissen naar forellen.

Het is al na vijven als we eindelijk bij de kampeerplek zijn. Het is een mooi grasveldje naast de rivier, omringt door hoge rotspieken bedekt met sneeuw. De vader, zoons, neefjes en Michael hebben hun tenten al opgezet en zijn aan het vissen. Voor hun is het vissen naar forellen een belangrijker onderdeel van het uitje dan de polowedstrijden. Ook Sven en Jo pakken hun hengels. Wij blijven toeschouwers en verwonderen ons opnieuw over de blonde haren en lichte ogen van de toegestroomde lokale kinderen.
Omdat het met de vangst op deze plek wat tegenzit, geen vis wil bijten, rijden we de volgende ochtend een uurtje verder naar een nieuwe stek. Het zit ons echter opnieuw niet mee: de linkerachterband gaat lek. Onze passagiers, de kok en de chauffeur, sturen we mee met de Landrover van Sven en Birgit, en wij gaan op ons gemak het wiel verwisselen. Omdat het reservewiel wat kleiner is dan de gewone banden besluiten we de lekke band te plakken. Volgens diverse expeditieboeken van Britse schrijvers, kun je "tubeless" banden niet zelf repareren en dus zijn ze niet geschikt voor expeditiewerk. Dat dit complete onzin is bewijzen we door onze tubeless band in 5 minuten te herstellen: de spijker, want dat was de boosdoener, eruit trekken, met een soort drevel het gat ruw maken, met een speciale naald het vulkaniseerspul in het gat stoppen, de naald eruit trekken, de band weer op spanning brengen en klaar!
Als we op de nieuwe kampeer- annex visstek aankomen wordt er al druk gevist. Er arriveren twee politie-agenten. Zij zijn van de Northern Areas Fishing Department en komen de visvergunning controleren. Even verbaas ik me weer over de Pakistanen: we zitten hier op 3000 meter hoogte op een plek die alleen per jeep te bereiken is en toch lopen hier agenten rond in een officieel uniform van de "vispolitie".



Lekke band.

Bandje plakken tijdens de rit naar de Shandur pas.


Vissen naar forellen.

De mooie omgeving compenseert de karige vangst.

Dood paard.
"Hartmassage wordt gegeven door op de borstkas te springen, maar te vergeefs."

Een zieke kat en een dood paard.

Bastienne en ik blijven niet op de tweede visstek en na de lunch rijden we de laatste kilometers naar de Shandur pas. We kijken liever een extra dag naar polo dan naar vissers die niets vangen.
Het is slechts een uurtje rijden over een steil en kronkelig rotspad naar de pas. Op de pas arriveren we in een soort Mad Max tentenkamp. Het landschap is kaal maar spectaculair. Overal rijden oude LandCruisers, Jeep Willys en Hilux pickups rond in stofwolken, het is een groot 4WD festival. Honderden tenten staan verspreid over de hoogvlakte. Een straat van tenten vormt een heuze bazaar en er zijn diverse tenten die cafees of restaurants blijken te zijn. De eerste wedstrijd heeft die ochtend plaatsgevonden en de volgende wedstrijd zal pas morgenochtend plaatsvinden. Wij parkeren de auto daarom een eindje buiten "de stad", aan de rand van een van de meertjes.
Vanwege de hoogte is het na zonsondergang al snel koud en we pakken daarom ons "kindje" goed in. Het kindje is een baby katerje dat we in Islamabad gevonden hebben en waarvoor we nog geen tehuis hebben kunnen regelen. Het katertje is zo klein dat we hem met een pipet melk moeten voeren. We doen dat nu al een week elke paar uur. Het afgesloten mandje waarin hij 's nachts en tijdens het rijden verblijft wikkelen we in dekens. Het blijkt echter onvoldoende. De volgende ochtend vinden we de hummel bijna dood in z'n mand. Anders dan hem opwarmen en warm houden met kruiken -flesjes heet water gehuld in een handdoek- kunnen we helaas niet doen. Een klein beetje leven komt gelukkig terug in het beestje.
De polowedstrijd deze ochtend is de tweede van de drie. Het gaat dit keer om de B-teams. Morgen, de finaledag, spelen uiteraard de A-teams. Toch is het ook bij deze wedstrijd enorm druk, er zijn meer dan 10.000 toeschouwers. Voor aanvang van de wedstrijd spelen er muziekcorpsen, zijn er toespraken en als laatste voor de start is er een gebed. Dan klinkt een hoorn en publiek en verzorgers vluchten van het veld af. De wedstrijd gaat beginnen! Slechts 12 paarden en hun berijders, zes van ieder team, blijven op het veld. Het polo in Pakistan kent geen scheidsrechters, enkel bij ieder doel een grensrechter, of misschien moeten we zeggen doelpuntrechter. De bal mag gevangen worden, gegooid, geslagen, je mag elkaar slaan, je mag trekken en duwen, het paard laten struikelen, alles mag zolang je maar op je paard blijft zitten. Ondanks het ontbreken van regels blijft het echter wel een herensport en dus gaat het er hard maar eerlijk aan toe.
Op een gegeven moment, Gilgit staat inmiddels voor met 4 - 2, stopt een van de paarden van het Gilgit team met rennen. Een helper komt met een fles water aangerend en dit wordt in de bek van het paard gegoten. Dan wordt het paard buiten het veld geleid, waar het vervolgens in elkaar zakt. Het beest heeft een hartaanval gekregen. Hartmassage wordt gegeven door op de borstkas te springen, maar te vergeefs. Het beest is dood. Van de Pakistanen vernemen we dat het vaker voorkomt dat paarden sterven tijdens de wedstrijd. Met name de hoogte zorgt ervoor dat de paarden zich over de kop kunnen rennen. Het paard wordt in een pick-up geladen en verderop in de vallei begraven. Begraven, want een polopaard is een dier dat met zeker respect behandeld wordt.



Een van de tribunes met de auto rechts op de achtergrond.

Een van de tribunes met de auto als wit stipje rechts op de achtergrond.









Dood paard.

Het paard is buiten het veld in elkaar gestort en overleden.

Amazone polo, polo amazone.

Na de wedstrijd ontmoeten we opnieuw onze reisgenoten. Ook op de tweede visstek hebben ze niets gevangen. We verplaatsen onze LandCruiser naar het meertje waar de Landrover en Hilux staan. Drie polospelers komen op de vlakte bij het meertje een oefpartijtje spelen. Als een van de spelers rust houdt vraagt Bastienne of ze even op het paard mag zitten. Dat mag. Gewoon rondstappen lukt voor geen meter. Het paard is niet in beweging te krijgen en als het begint te lopen dan is het de verkeerde kant uit. De eigenaar moet uiteindelijk paard en Bastienne terughalen van een paar honderd meter verderop. Wanneer echter de houten polobal verschijnt wordt het paard zowaar bestuurbaar. Bastienne krijgt een polostick en onder bulderend gelach van de Pakistaanse toeschouwers begint een spelletje polo tussen Bastienne en twee Pakistaanse polospelers.
Ons katertje is inmiddels weer een beetje opgeknapt. Vermagerd stapt 'ie in het avondzonnetje vrolijk rond. Zou 'ie de tocht naar de Shandur pas dan toch overleven?
Bastienne te paard met het tentendorp op de achtergrond.

Zonder polobal in zicht is het paard onbestuurbaar.

Bastienne speelt polo.
Een polospelletje tussen twee Pakistanen en Bastienne.

De finale.

De volgende ochtend vertrekken we bijtijds richting het poloveld. Dit keer gaan we niet op de tribune zitten. We willen close-up foto's maken en blijven langs het veld staan. Eigenlijk mag dat niet, maar tegen toeristen doen de bewakers niet al te moeilijk, zeker niet als we dicht bij de BBC televisieploeg van Michael Palin blijven.
De polospelers van de A-teams zijn duidelijk anders dan die van de B-teams. De paarden zijn prachtig en de heren van stand. Ondanks de elitaire uitstraling is de wedstrijd vanaf het begin heftiger dan de wedstrijd van gisteren. De paarden galopperen in een waanzinnig tempo achter de houten bal aan. De berijders raken de bal dit keer bijna altijd. Dat was bij het B-team wel anders. Het duwen en trekken is dermate ruig dat diverse spelers verwondingen oplopen. Het publiek reageert uitzinnig, alhoewel het Chitral vak steeds stiller wordt naarmate de achterstand groter wordt.
Vanwege het dode paard gister, komt het signaal voor de rust al na 30 minuten in plaats van 45 minuten. Het veld wordt bestormd door het publiek en in de menigte worden folklore dansen opgevoerd en probeert een doeldelzak fanfare van de politie rond te marcheren. Na een kwartier veegt de politie het veld weer schoon en gaat de tweede helft van start. Chitral scoort niet meer en Gilgit breidt de voorsprong uit naar, 4 - 2, 5 - 2 en uiteindelijk 6 - 3. Dan volgt het eindsignaal. Een groep mannen rent met een touw het veld op. Ze vormen een grote cirkel op het veld waar het uitzinnige Gilgit publiek niet kan komen. De Chitral supporters lopen massaal naar hun auto's, velen hadden zelfs al tijdens de tweede helft de handdoek in de ring gegooid. Hoewel er ME aanwezig is, alsmede agenten met automatische wapens, blijft het gezellig. Van Europese voetbaltoestanden is geen sprake.
Binnen de cirkel krijgen alle spelers, ook die van Chitral, een beeldje in de vorm van een paardenhoofd. Voor het winnend team is er een wit paardenhoofd in een glazen kistje. Foto's maken is makkelijk. Alle spelers willen wel even poseren voor de toeristen en de politie die hard optreedt tegen Pakistanen laat Westerlingen ongemoeid.

De finale.

De paarden van de finale rennen continu in vol galop achter de bal aan.

Een begrafenis voor katertje.

Direct na de wedstrijd wordt het tentendorp in hoog tempo afgebroken. De massale uittocht veroorzaakt enorme stofwolken die de Mad Max sfeer verder vergroten. Wij besluiten ook de pas te verlaten. De Hilux met vader, zoontjes, neefjes, kok en chauffeur is al na de eerste helft vertrokken. We rijden een paar uurtjes naar beneden naar een mooi plekje langs de Gilgit rivier. Tijdens de rit passeren we volgeladen Jeeps en tractoren met aanhangers die stampvol zijn met aanhangers van Gilgit. De groene Landrover en onze witte LandCruiser veranderen in gele auto's door de enorme stofwolken.
Bij de rivier wassen we eerst de auto's en onszelf. Het water is met 14 graden net warm genoeg om in te zwemmen. Katertje lijkt weer helemaal bij te komen en zuigt de ene na de andere pipet met melk leeg.
Vlak na zonsondergang stopt op de weg boven ons een Toyota busje en komt een man naar beneden gelopen. Of we een krik hebben, vraagt hij. Ze komen uit de Tribal Areas, het grensgebied met Afganistan, en hebben een lekke band. Ze hebben speciaal voor de polowedstrijden de enorme afstand gereden, maar kwamen pas na de finale op de Shandur pas aan. We blijven ons verbazen over de Pakistanen. We helpen de mannen bij het verwisselen van de band en krijgen een zak met mango's als dank.
Katertje stapt de hele middag en avond vrolijk rond en 's nachts maakt 'ie ons diverse keren wakker met een luid verzoek om melk. De volgende ochtend ligt 'ie echter ziek in z'n mandje. Opnieuw kunnen we weinig anders doen dan hem warm houden. Tijdens de rit naar Gilgit wordt het beestje zieker en zieker. Hij ligt stijf stil in z'n mandje en ademt nauwelijks. Bij het plaatsje Gupis, waar de asfalt begint, ontdekken we dat het ademen is opgehouden. Ons katertje is dood.
We zoeken een mooi plekje om het beestje te begraven. Hoewel we vanaf het begin rekening hielden met een kort leven zijn we door zijn levendig gedrag gister toch nog verrast door zijn overlijden. Als we verder rijden worden we geconfronteerd met de hypocrisie van ons verdriet: onder de wegwerkers die smerig teer uitgieten zitten ook jochies die niet ouder kunnen zijn dan een jaar of zestien.
De toch weer onverwachte drempels op de weg waar we met een enorme klap overheen rijden geven aan dat we Gilgit bereikt hebben. Sven rijdt zijn Landrover er zo hard overheen dat sindsdien de stuurinrichting een naar geluid maakt. In Madina Guest House worden we als altijd warm onthaalt. We ploffen neer met een koude cola. Na een paar dagen Pakistan op z'n best is dat het enige tegenvallertje van dit fantastische land: een koud biertje zit er even niet in...



Rivier de Gilgit.

Drie dagen stof wegspoelen.







Maan en Karakoram piek.

Maansondergang boven de Karakoram.

Erwin Voogt

Welke landen hebben we bezocht deze reis:

Europe - Turkey - Iran - Pakistan - India - Nepal - China

India - Pakistan - Iran - Turkey - Syria - Jordan - Lebanon - Syria - Turkey - Europe

Wadi Rum, Jordan Deosai Plains, Pakistan Peshawar
Overland naar Pakistan Spectaculair Pakistan Peshawar

GPS waypoints en Google Earth
Van alles over reizen met de auto, carnet de passages, verzekeringen, enzovoorts.

Order a high quality print or digital copy

The Gilgit river near Phander

Picture copyright owned by Erwin Voogt.
Please contact me first if you want to use any of these pictures, images or photographs for any purpose.